Intercyza, czyli w języku ustawy umowa majątkowa małżeńska, zmienia zasady, na jakich małżonkowie dzielą majątek. Bez niej z chwilą ślubu powstaje między nimi wspólność ustawowa. Z intercyzą każdy może zachować swój majątek osobno albo ustalić inny, umowny ustrój.
Poniżej znajdziesz stan prawny na koniec października 2026: jakie są rodzaje umów, kiedy można je zawrzeć, ile kosztują u notariusza przed i po zmianie taksy 5 listopada 2026, co z długami, kredytem i wspólnym PIT, a także kiedy rozdzielność ustanawia sąd. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Przy firmie, nieruchomościach albo kredycie warto omówić treść umowy z notariuszem lub prawnikiem.
Co się dzieje z majątkiem bez intercyzy
Z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje z mocy ustawy wspólność majątkowa (art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dalej KRO). Obejmuje to, co oboje lub jedno z nich nabyło w czasie jej trwania. Do majątku wspólnego należą m.in. pensje i dochody z działalności zarobkowej każdego z małżonków oraz dochody z majątku wspólnego i osobistego (art. 31 § 2).
Majątkiem osobistym pozostaje m.in. to, co każde z was miało przed ślubem, oraz to, co dostanie w spadku, zapisie albo darowiźnie, chyba że spadkodawca lub darczyńca postanowił inaczej (art. 33 pkt 1–2).
Ślub cywilny i konkordatowy mają tu ten sam skutek. Różnice między nimi opisaliśmy w tekście ślub cywilny a kościelny.
Cztery rodzaje umowy majątkowej
Art. 47 § 1 KRO pozwala małżonkom w umowie zawartej w formie aktu notarialnego:
| Rodzaj | Co oznacza | Przepisy |
|---|---|---|
| Rozszerzenie wspólności | do majątku wspólnego wchodzą też składniki, które byłyby osobiste, np. mieszkanie kupione przed ślubem | art. 47–50¹ |
| Ograniczenie wspólności | część składników, które byłyby wspólne, zostaje poza wspólnością | art. 47–48 |
| Rozdzielność majątkowa | każde z was zachowuje majątek nabyty przed umową i po niej oraz zarządza nim samodzielnie | art. 51, 51¹ |
| Rozdzielność z wyrównaniem dorobków | w trakcie małżeństwa majątki są osobne, ale gdy rozdzielność ustaje, małżonek z mniejszym dorobkiem może żądać wyrównania | art. 51²–51⁵ |
Kilka szczegółów, o które warto zapytać notariusza:
- Rozszerzenia nie da się zrobić na wszystko. Wspólności nie można rozszerzyć m.in. na przedmioty, które przypadną małżonkowi w spadku, zapisie lub darowiźnie, ani na prawa niezbywalne (art. 49 § 1).
- Udziały przy wspólności umownej są równe, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 50¹).
- Dorobek przy wyrównaniu to wzrost wartości majątku każdego z małżonków po zawarciu umowy (art. 51³ § 1). Gdy rozdzielność ustaje, małżonek z mniejszym dorobkiem może żądać wyrównania przez zapłatę lub przeniesienie prawa. Jeżeli się nie porozumiecie, rozstrzyga sąd (art. 51⁴).
- Umowę można zmienić albo rozwiązać. Jeśli rozwiążecie ją w trakcie małżeństwa, powstaje wspólność ustawowa, chyba że postanowicie inaczej (art. 47 § 2).
Przed ślubem czy po ślubie
Ustawa wprost dopuszcza oba warianty: umowa majątkowa „może poprzedzać zawarcie małżeństwa” (art. 47 § 1).
Przed ślubem. Umowę podpisują narzeczeni. Jeśli od początku chcecie rozdzielności, wspólność w ogóle nie powstaje i nie ma czego dzielić później. Zabierzcie do notariusza dowody osobiste. Notariusz powie, czy potrzebuje jeszcze czegoś, np. przy nieruchomości. Termin w kancelarii warto zarezerwować na kilka tygodni przed ślubem, równolegle ze sprawami w USC (lista w artykule formalności ślubne).
W trakcie małżeństwa. Umowa działa na przyszłość. Majątek wspólny zgromadzony do dnia umowy nie przechodzi automatycznie na żadne z was. Po ustaniu wspólności stosuje się do niego odpowiednio przepisy o wspólności majątku spadkowego i o dziale spadku (art. 46 KRO), więc trzeba go jeszcze podzielić: umową albo w sądzie. Podział to osobna czynność i osobny koszt. O kosztorys zapytajcie notariusza przed wizytą.
Ile kosztuje intercyza u notariusza (stan przed i po 5.11.2026)
Notariusz pobiera wynagrodzenie ustalone z klientami, ale nie wyższe niż stawki maksymalne z rozporządzenia o taksie notarialnej (art. 5 § 1 Prawa o notariacie). Koszty przejazdu i inne niezbędne wydatki nie wchodzą w tę kwotę (art. 5 § 2).
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 13.10.2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1370) wchodzi w życie po 14 dniach od ogłoszenia (ogłoszono je 21.10.2026), czyli 5 listopada 2026 r. Podnosi m.in. stawki za testamenty, pełnomocnictwa, wypisy i czynności poza kancelarią. Stawki za umowę majątkową małżeńską nie zmienia: § 8 pkt 2 nadal przewiduje 400 zł.
| Pozycja | Do 4.11.2026 | Od 5.11.2026 | Podstawa |
|---|---|---|---|
| Akt: umowa majątkowa małżeńska | maks. 400 zł | maks. 400 zł (bez zmian) | § 8 pkt 2 |
| Wypis aktu, za każdą rozpoczętą stronę | maks. 6 zł | maks. 12 zł (strony 1–10), 10 zł (11–20), 8 zł (od 21.) | § 12 ust. 1 |
| Czynność poza kancelarią: dopłata za każdą godzinę od wyjścia z kancelarii do powrotu (koszty przejazdu osobno, art. 5 § 2) | maks. 50 zł w dzień, 100 zł w nocy i w dni wolne | maks. 100 zł w dzień, 200 zł w nocy i w dni wolne | § 17 ust. 1 |
| VAT | 23% od wynagrodzenia | 23% od wynagrodzenia | stawka podstawowa VAT |
Przykład. Akt ma 4 strony, a każde z was dostaje wypis, czyli razem 8 stron wypisów. Liczba stron zależy od treści umowy, więc to tylko ilustracja.
| Do 4.11.2026 | Od 5.11.2026 | |
|---|---|---|
| Taksa za umowę (maks.) | 400 zł | 400 zł |
| Wypisy, 8 stron | 48 zł | 96 zł |
| Razem netto | 448 zł | 496 zł |
| Razem z VAT 23% | 551,04 zł | 610,08 zł |
To górne granice. Notariusz może wziąć mniej, a rozszerzenie umowy o inne czynności (np. podział majątku wspólnego) kosztuje dodatkowo. Koszt intercyzy jest niewielki na tle innych wydatków, które zebraliśmy w zestawieniu ile kosztuje wesele w 2026 roku.
Intercyza a kontrahenci, długi i kredyt
Kontrahenci muszą o niej wiedzieć
Małżonek może powołać się wobec innych osób na umowę majątkową, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome (art. 47¹ KRO). Intercyza nie trafia do żadnego publicznego rejestru, z którego bank czy sprzedawca mogliby ją sprawdzić. W praktyce trzeba ją pokazać albo poinformować o niej przed zawarciem umowy, najlepiej na piśmie. Bez tego kontrahent może traktować was tak, jakby obowiązywała wspólność.
Długi sprzed umowy i długi wspólne
- Zobowiązania zaciągnięte za zgodą małżonka przy wspólności pozwalają wierzycielowi sięgnąć także do majątku wspólnego (art. 41 § 1).
- Dług zaciągnięty bez zgody albo niewynikający z czynności prawnej daje wierzycielowi dostęp do majątku osobistego dłużnika, jego wynagrodzenia i dochodów, ale nie do całego majątku wspólnego (art. 41 § 2).
- Długi powstałe przed wspólnością albo dotyczące majątku osobistego wierzyciel ściąga z majątku osobistego dłużnika, wynagrodzenia i dochodów (art. 41 § 3).
- Rozszerzenie wspólności nie chroni przed starymi wierzycielami. Jeśli wierzytelność powstała przed rozszerzeniem, wierzyciel jednego z małżonków może sięgnąć także po to, co bez rozszerzenia byłoby majątkiem osobistym dłużnika (art. 50).
- Zwykłe potrzeby rodziny. Za zobowiązania zaciągnięte przez jedno z was w sprawach wynikających z zaspokajania zwykłych potrzeb rodziny odpowiadacie solidarnie (art. 30 § 1). Przepis stoi w części KRO o prawach i obowiązkach małżonków, a nie w części o ustrojach majątkowych. Notariusz wyjaśni, jak stosuje się go do waszej umowy.
Kredyt hipoteczny
Bank nie ma obowiązku udzielić kredytu tylko jednemu z małżonków, a zasady oceny zdolności kredytowej przy rozdzielności zależą od banku. Jeśli planujecie kredyt, zapytajcie bank przed podpisaniem intercyzy, jakich dokumentów będzie wymagał i czy drugi małżonek ma przystąpić do umowy kredytu lub wyrazić zgodę. To pytanie praktyczne, nie prawne, i odpowiedzi różnią się między bankami.
Wspólne rozliczenie PIT po intercyzie
Wspólnie mogą się rozliczyć małżonkowie, którzy pozostawali w związku małżeńskim i we wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy albo od dnia ślubu do końca roku, gdy pobrali się w trakcie roku (art. 6 ust. 2 ustawy o PIT). Intercyza z rozdzielnością podpisana przed ślubem oznacza więc, że dopóki obowiązuje, nie rozliczycie się wspólnie. Rozdzielność wprowadzona w trakcie roku wyklucza wspólne rozliczenie za ten rok.
Czy intercyza trafia do aktu małżeństwa w USC
W Prawie o aktach stanu cywilnego (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 393) ani w Prawie o notariacie (Dz.U. 2026 poz. 614) nie znaleźliśmy przepisu, który kazałby notariuszowi zawiadamiać USC o umowie majątkowej albo nanosić o niej wzmiankę w akcie małżeństwa. Odpis aktu małżeństwa nie jest więc dowodem intercyzy. Dowodem jest wypis aktu notarialnego, dlatego warto, żeby każde z was miało własny. Jeśli wasz USC ma inną praktykę, zapytajcie o nią bezpośrednio.
Rozdzielność ustanowiona przez sąd i z mocy prawa
Gdy jeden z małżonków nie chce podpisać umowy, zostaje droga sądowa:
- Z ważnych powodów każde z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności przez sąd (art. 52 § 1 KRO).
- Wierzyciel jednego z małżonków też może tego żądać, jeśli uprawdopodobni, że zaspokojenie wierzytelności stwierdzonej tytułem wykonawczym wymaga podziału majątku wspólnego (art. 52 § 1a).
- Data. Rozdzielność powstaje z dniem oznaczonym w wyroku. W wyjątkowych wypadkach sąd może ją ustanowić z datą wcześniejszą niż dzień wniesienia pozwu, zwłaszcza gdy małżonkowie żyli w rozłączeniu (art. 52 § 2).
- Opłata od pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej wynosi 200 zł (art. 27 pkt 6 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
- Po rozdzielności ustanowionej na żądanie wierzyciela małżonkowie mogą zawrzeć umowę majątkową dopiero po podziale majątku wspólnego, po zabezpieczeniu lub zaspokojeniu wierzyciela albo po 3 latach (art. 52 § 3).
Rozdzielność powstaje też z mocy prawa: przy ubezwłasnowolnieniu lub ogłoszeniu upadłości jednego z małżonków (art. 53 § 1) oraz przy orzeczeniu separacji (art. 54 § 1).
Najczęstsze pytania
Czy intercyzę można spisać samemu?
Nie. Art. 47 § 1 KRO wymaga formy aktu notarialnego. Umowa podpisana „między sobą” nie ustanowi rozdzielności.
Ile kosztuje intercyza po 5 listopada 2026?
Taksa maksymalna za samą umowę nadal wynosi 400 zł netto (492 zł z VAT). Drożeją wypisy: maks. 12 zł za stronę zamiast 6 zł. Przy 8 stronach wypisów wychodzi maks. 610,08 zł z VAT zamiast 551,04 zł.
Czy intercyza chroni przed długami współmałżonka?
Ogranicza dostęp wierzycieli do majątku drugiego małżonka, ale tylko wobec tych, którzy o umowie i jej rodzaju wiedzieli (art. 47¹). Nie zwalnia z solidarnej odpowiedzialności za zobowiązania w sprawach zwykłych potrzeb rodziny (art. 30 § 1).
Czy można wrócić do wspólności?
Tak. Umowę można zmienić albo rozwiązać, także u notariusza. Po rozwiązaniu w trakcie małżeństwa powstaje wspólność ustawowa, chyba że postanowicie inaczej (art. 47 § 2).
Co się dzieje z mieszkaniem kupionym przed ślubem?
Bez intercyzy i tak pozostaje majątkiem osobistym (art. 33 pkt 1). Żeby weszło do majątku wspólnego, potrzebna jest umowa rozszerzająca wspólność.
Źródła
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 236: art. 30, 31, 33, 41, 46, 47–51⁵ (umowne ustroje majątkowe), 52–54 (ustrój przymusowy).
- Rozporządzenie MS w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, tekst jednolity Dz.U. 2024 poz. 1566: § 8 pkt 2 (umowa majątkowa małżeńska 400 zł), § 12 (wypisy 6 zł za stronę), § 17 (dopłata za czynność poza kancelarią 50/100 zł za godzinę).
- Rozporządzenie MS z 13.10.2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej, Dz.U. 2026 poz. 1370: ogłoszone 21.10.2026, w życie po 14 dniach; nowe brzmienie § 8 pkt 3–6, 8–9 (bez zmiany pkt 2), § 12 ust. 1 i § 17 ust. 1.
- Prawo o notariacie, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 614: art. 5 § 1–2 (wynagrodzenie nie wyższe niż taksa maksymalna, wydatki osobno).
- Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 1228: art. 27 pkt 6 (opłata 200 zł od pozwu o ustanowienie rozdzielności majątkowej).
- Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592: art. 6 ust. 2 (wspólne rozliczenie tylko przy wspólności majątkowej).
- Prawo o aktach stanu cywilnego, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 393: brak przepisów o wzmiance o umowie majątkowej w akcie małżeństwa.
- Biznes.gov.pl — Jak prawidłowo rozliczyć VAT: podstawowa stawka VAT 23%.
Stan prawny na 31.10.2026. Przed wizytą u notariusza sprawdźcie aktualność stawek i zapytajcie o kosztorys. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.